1000 meteren

Gamle “Tyinvegen”: Riksveg 53 - Heirsnosi - Riksveg 53.

Privat bilveg opp til “Tusenmeteren”, med panoramautsikt til mange av fjelltoppane i Hurrungane og Øvre Årdal. Turen tek omlag 6 timar t/r. Parkering ved informasjonsskilt, “firehundremeteren”,  på riksveg 53. Ein kan og sykle gamle ”Tyinvegen” frå Sletterust (sjå Damvoktaren, under overnatting), og få ein sykkeltur i mektig landskap. Eit minne for livet.
 

Fjellvegen Årdal-Turtagrø

"Tindevegen"

Sommarvegen som knyter Årdal til vegen over Sognefjellet. Ein biltur gjennom Jotunheimen med store naturopplevingar. Utgangspunkt for bestigning av Store Austanbotntind, 2204  m.o.h. Turtagrø er utgangspunkt for bestigning av Store Skagadølstind, ”Storen”, 2405 m.o.h. Strekninga Årdal-Turtagrø er 30 km. Bomveg. Ikkje eigna for bussar. Opnar 1. mai. Sjå elles Aktivitetar/dagsturar.  

Fjordcruise

Ein båttur rik på opplevingar og strandhogg på stader med historisk fjordkultur. Båten går i rute 3 gonger i veka (laurdag, tysdag og onsdag) frå 7. juni til 30. august.  

Charter

Ein nyttar M/S Sognefjell (70 pers) til charterturar i den indre sogneregionen, der til eksempel Offerdalsanlegget ”Ne fø sjøen”, Galleri Walaker i Solvoren, Ornes Stavkyrkje , Frønningen eller Nærøyfjorden kan nemnast som nokre av eit utal moglegheiter. For tinging av tur, vennligst ta kontakt med:

Sognefjorden AS, tlf. 57 66 00 55 / fax 57 66 01 35.

Hydro Årdal

Det var vasskrafta, verdas reinaste energiform, som gradvis endra Årdal frå eit fattig bondesamfunn til eit rikt industrisamfunn. Tyin kraftverk og seinare Fortun kraftverk la grunnlaget for og utbygginga av Årdal Verk, som formelt vart skipa den 28. januar 1947.

Seinare fekk vi den velkjende forkortinga ÅSV, Årdal og Sunndal Verk 1951-1986. Etter 1986 vart Årdal Verk etter kvart delt opp i sjølvstendige einingar under fellesnamnet Hydro Årdal.

I dag har vi følgjande einingar i Hydro Årdal: Årdal Metallverk, Årdal Carbon, T&OS, Fellestjenester (LSS), Forsyning, Hydro Produksjonspartner, Hydro Teknologi og Prosjekter Sogn, Hydro Energi,

Hydro einingane i Årdal har til saman omlag 1150 (31.12.2002) tilsette, med ein årleg omsetnad på omlag 4 milliardar kroner.

Indre Offerdal

Indre Offerdal  Foto: Utlånt frå Klingenberg Hotell

Anlegget “Ne`fø sjøen” er eit sjeldan kulturminne frå overgangstida mellom bondesamfunn og industrisamfunn. Dei ti husa gir eit rett bilete av bygningsmiljøet frå den tida staden var ein arbeidsplass for mange menneske og ein heim for husbonden og familien hans, tenestefolket og kårfolk.

Årdal kommune fekk dette anlegget som ei gåve hjå eigarane, Ivar og Aslaug Offerdal. Ei gåve av så stor kulturhistorisk verdi, inneber eit stort ansvar når det gjeld vedlikehald, oppattbygging, vern og formidling.

På anlegget finn ein mellom anna mølle og sagbruk med oppgangssag som var i drift  til inn på 1900-talet. Vasskrafta vart utnytta til å driva mølla og sagbruket, og ein vil finne eit velutstyrt gamalt postkontor, sjøbu og telegrafsentral med meir. Etter avtale, byr anlegget og på ølbrygging, smedarbeid, garnfarging så vel som fjordfiske.

Når du vitjar anlegget har du også eit ansvar, og vi ber om at du er varsam når du ferdast på anlegget. Dersom ein ønskjer meir informasjon, vennligst ta kontakt med:

Ofredal Tenester AS, tlf 57 66 00 44.

Kopargruvene

Årdal er i dag ei moderne industribygd. Sjølve industrihistoria starta på 1700-talet med utvinning av kopar på Grøndalsfjellet i Øvre Årdal. To Årdalsbønder på reinsjakt kom over ei koparåre i det 1500 meter høge Grøndalsfjellet nord for Øvre Årdal. Dette skulle bli starten på ei stor bergverksdrift som varte i 62 år. Ein kan finne meir frå denne epoken på Sogelaget sine sider, under ”det skjedde i Årdal”  

Koparverkshuset

Det vart drive kopargruver fleire stader i Årdal. “Koparverkshuset” er det einaste kulturminne bygda har att frå gruvetida. Huset var Bergskrivaren sin bustad, og det var hovudbygningen for drifta, som totalt talde omlag 70 større og mindre hus. Dette huset var og kome bort frå bygda, men Sogelaget fekk kjøpt det tilbake frå Luster. Det står no i sentrum på Årdalstangen.

Naturhuset

Utstilling, Informasjonssenter m. film og Kafè

Besøk eit senter i ei naturperle av heilt spesiell og sjeldan karakter! Naturhuset finn ein i sjølve inngangen til Utladalen, og stiftinga Utladalen Naturhus sitt utstillings- og informasjonssenter held til i den gamle uthusbygningen og stovehuset på bruket Skåri ved Hjelle. Uthuset er frå 1912, medan stovehuset er opphaveleg omkring 200 år gamalt.                                                           

Naturhuset, som ligg i Utladalen landskapsvernområde, vart offisielt opna våren 1998 og blir drive av stiftinga Utladalen Naturhus. Naturhusets permanente utstilling i uthus/fjøs fortel om naturforhold og kulturhistorie i Vest-Jotunheimen. Utstillinga byr og på ein film som gjev eit snitt av det Utladalen og Vest-Jotunheimen byr på,, i tillegg til klatrehistorie. Elles vert huset nytta til ulike temautstillingar og vandreutstillingar. Statens naturoppsyn og Den Norske Turistforening har eigen informasjon i naturhuset. Stovehuset har møterom i stova, enkelt kjøkken og kontor for Årdal Turlag og Statens Naturoppsyn. Kafèdrifta er og i stovehuset.

Opningstida er frå  22 juni til omlag 20. august. For besøk utanom opningstid, ta kontakt med:

Stiftinga Utladalen Naturhus, Postboks 28, 6882 Øvre Årdal.         Tlf. 57 66 15 70 el. 61 36 71 71. 

Utladalen

Utladalen landskapsvernområde – Avdalen – Vetti 

Utladalen landskapsvernområde vart oppretta ved Kongeleg resolusjon 5. desember 1980. Det verna området er på 314 km2 og omfattar eit område i Utladalen med sidedalar og fjellområde aust og søraust for Utladalen i Årdal og Luster kommune i Sogn og Fjordane fylke. Landskapsvernområdet omfattar statsallmenning i dei høgareliggjande områda på austsida og privat grunn i dalområda.

Landskapsvernområdet utgjer store delar av Vest-Jotunheimen, og landskapet er prega av hovuddalføret Utladalen med sitt tronge gjel med V-forma snitt og ei rekkje med U-forma hengjedalar som alle munnar ut mot hovuddalen høgt oppe i liene. Desse trauforma sidedalane er gravne ut av brearmar som seig ned mot hovuddalføret.

Elva Utla har sitt utspring i breane inne ved grensene mot Lom. Nedover dalen tek Utla imot fossefall frå hengjedalane på vest- og austsida der ho pressar seg ned Vettisgjeli mot Årdal. På kvar side av dette fossegjelet stig bratte fjellsider over 1000 meter til vers. På austsida av Utladalen stig landskapet opp mot dei høgste tindane innafor landskapsvernområdet; Stølsnostind (2074 m o.h.) og Falketind (2067 m o.h.)

Praktiske opplysningar

Overnatting og merkte stigar: Det er fleire turisthytter i landskapsvernområdet. Mange av desse er gamle stølar eller gardar som er restaurerte. Årdal Turlag driv hyttene i Avdalen og Gravdalen. Vetti gard og turiststasjon tek imot gjester nede på garden om sommaren og driv sjølvbetjeningshytta Ingjerdbu oppe på Vettismorki.
I Stølsmaradalen og på Skogadalsbøen (sjølvbetjent utanom sesongen) driv Den Norske Turistforening turisthytte. Vormeli er ei privat hytte som er open for overnatting. Alle ubetjente og sjølvbetjente hytter er låste med DNT sin universalnøkkel.
Det går eit nett av merkte stigar mellom hyttene innan landskapsvernområdet og til hytter i nasjonalparken. Velkommen til Utladalen landskapsvernområde!

Avdalen gard

Avdalen gard ligg fint til i fjellsida over vakre Avdalsfossen i Utladalen. Garden vart rydda på 1500-talet. I 1962 vart garden fråflytt, men er no restaurert og satt i stand til bruk for servering, overnatting, møte og samlingar. Sesong frå 22 juni til 6. september. Kvernhuset er i drift med maling av korn. Det er omlag 20 sengeplassar på garden. Årleg arena for det svært spesielle ”Avdalsblues” arrangementet. Tlf. 94 57 08 29.

Vetti

Dei fyrste sikre kjelder om Vetti Gard skriv seg frå 1120. Eit gardsbruk midt i Jotunheimen omringa av Utladalen sin dramatiske natur. Ein svært god turveg, Folkevegen, fører frå Hjelle fram til Vetti, og ein kan gå vidare på sti fram til Vettisfossen. Har vore gard og turiststasjon fram til 2001. No turistinformasjon og kafé m. sesong frå 22 juni til 1.september.  I 1714 kom den fyrste av den noverande Vetti slekta dit, og hans soneson blei sjølveigar i 1775. Vetti har sidan tilhøyrt noverande eigars familie.

Vetti fekk på 1800-talet to husmannsplassar, Lauvhaug og Flaten, som gjerne vart driven av yngre bror av odelsbonden. Til saman utgjer Vetti og plassane ei grend som femner om eit areal på omlag 140 da.

Vettisfossen

 Bilde frå Vettismorki

Innerst i ”fossanes dal” finn me den største og mektigaste. av dei alle; Vettisfossen. Også kalla dronninga blandt fossane våre. 

Nord-Europas høgste foss, har 275 meter fritt fall. Eit imponerande syn som tek pusten frå nokon og kvar. Vettisfossen vart freda i 1924 med pengar frå Den Norske Turistforening, DNT, og kongeleg resolusjon. Start turen frå parkeringsplassen ved Hjelle og følg Folkevegen fram til Vetti. I alt, ein tur på 1 1/2 - 2 timar. Møte med Vettisfossen er ei mektig oppleving, der inntrykk endrar seg etter kvart som ein nærmar seg foten av fossen. Og ser opp mot utspringet fleire hundre meter opp over det skålforma fossejuvet. Det tek omlag 1,5 time å gå frå parkeringsplassen ved Hjelle forbi Vetti gard og fram til foten av fossen. Me anbefalar og å ta turen opp til utsiktsrampa ved fossen sitt utspring på Vettismorki, ein tur på vel 1 time frå Vetti gard.

Ytre Moa

Vikinggarden Ytre Moa

Eit av dei største og mest komplette funn av eit gardsanlegg frå vikingtida (800-900 e. Kr.) som er gjort i Noreg, er gjort på terrassane på Ytre Moa i Øvre Årdal.

I samarbeid mellom Bergen Museum, Årdal Sogelag og ÅSV vart det på 1960-talet starta store utgravingar. Den viste ein gard som var dyrka opp, men fråflytta etter kort tid, truleg på grunn av vassmangel. Sidan har ikkje området vore dyrka, og det gamle gardsanlegget frå vikingtida er difor så godt som urørd. 

Mykje av det gamle gardstunet har truleg rasa ut ved ein elveflaum i 1826. Likevel er det funne ei mengd hustufter, omlag 20 gravhaugar, ein bautastein og ei båtforma grav. Husa har hatt ei golvflate frå 30 til 45 kvadratmeter. Det torvkledde taket vart bore oppe av ein stolpekonstruksjon, veggane var mura av stein og torv, og midt i romet låg eldstaden. I taket slapp røyken ut gjennom ljoren. 

I hustuftene har ein funne ei mengd restar etter kokekar, handkvern og verkty for hushald og gardsdrift. Her vart også funne bronsesmykke med dyremotiv. I den båtforma grava vart det funne glasperler og våpen, og restar etter båtsaum som kan tyde på at den døde vart brend i ein båt.